Gautam Buddha life story 2026: ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ
“ಅರಿವಿನ ದಾರಿ ಕಾಣದೆ ಜನಸಮುದಾಯ ನರಳುವಾಗ ಅರಿತು ದಾರಿತೋರುವ ಮಹಾಪುರುಷರು ಅವತರಿಸುತ್ತಾರೆ” ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ ಅಂತಹ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನಿಜಗೊಳಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪಕ ಗೌತಮಬುದ್ಧನು ಒಬ್ಬ.
ಜೀವನ
ಜನನ: ಸಿದ್ದಾರ್ಥನು ಸಾ. ಶ. ಪೂ. 567 ರಲ್ಲಿ ತಂದೆ: ಶುದ್ಧೋದನ ತಾಯಿ: ಮಾಯಾದೇವಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಲುಂಬಿನಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು. ಸಿದ್ದಾರ್ಥನು ಹುಟ್ಟಿದ ಏಳು ದಿನಗಳ ನಂತರ ತಾಯಿ ಮಾಯಾದೇವಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದಳು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಗೌತಮಿ ಅವನನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದಳು ಅತ್ಯಂತ ಸುಖ ಭೋಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದನು ಸಿದ್ದಾರ್ಥನಿಗೆ 16ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಶೋಧರ ಎಂಬ ಕನೈಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಮಗುವೇ ರಾಹುಲ
ಮಹಾಪರಿತ್ಯಾಗ:
ಹೀಗೆ ಒಮ್ಮೆ ವಾಯುವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಹೋದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮುದುಕ, ಒಬ್ಬ ರೋಗಿ, ಒಂದು ಶವಯಾತ್ರೆ, ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸನ್ಯಾಸಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು ಈ ನಾಲ್ಕು ದೃಶ್ಯಗಳು ಸಿದ್ದಾರ್ಥನ ಮೇಲೆ ಗಾಢವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು ಆ ಮೂಲಕ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರನಡೆದನು ಇದನ್ನೇ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪರಿತ್ಯಾಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಜ್ಞಾನೋದಯ:
ಗೌತಮ ತನ್ನ 35ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಯಾದ ನೈರಂಜಿನಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಅರಳಿ ಮರದ ಕೆಳಗಡೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಯಿತು ಅಂದಿನಿಂದ ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ಬುದ್ಧನಾದನು ಬುದ್ಧ ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನ ಪಡೆದವನು ಎಂದರ್ಥ.
ಧರ್ಮಚಕ್ರ ಪ್ರವರ್ತನ:
ಬುದ್ಧನು ಜ್ಞಾನೋದಯವಾದ ನಂತರ ಸಾರಾನಾಥದ ಜಿಂಕೆ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪ್ರವಚನವನ್ನು ನೀಡಿದನು ಇದನ್ನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಚಕ್ರ ಪ್ರವರ್ತನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ
ಪರಿನಿರ್ವಾಣ :
ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು 45 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗೌತಮಬುದ್ಧ ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸಿದನು ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ 80ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಕುಶಿನಗರದ ಬಳಿ ಪರಿನಿರ್ವಾಣ ( ನಿಧನ ) ಹೊಂದಿದನು.
ಬೋಧನೆಗಳು :
ನಾಲ್ಕು ಮೂಲ ತತ್ವಗಳು
- ಸತ್ಯ.
- ಅಹಿಂಸೆ.
- ಆಸ್ತೇಯ.
- ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ
ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯ ಸತ್ಯಗಳು
- ಜಗತ್ತು ದುಃಖ ಮಯವಾಗಿದೆ
- ಆಸೆಯೇ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ
- ಆಸೆಯನ್ನು ನಿ ಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದ ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವುದು.
- ಆಸೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು ಅಷ್ಟಾಂಗ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು.
ಅಷ್ಟಾಂಗ ಮಾರ್ಗಗಳೆಂದರೆ :
- ಒಳ್ಳೆಯ ನಂಬಿಕೆ
- ಒಳ್ಳೆಯ ಆಲೋಚನೆ
- ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು.
- ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆ
- ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ
- ಒಳ್ಳೆಯ ಧ್ಯಾನ
- ಒಳ್ಳೆಯ ಜೀವನ
- ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸು
ಇನ್ನಿತರ ಬೋಧನೆಗಳೆಂದರೆ
- ಜಾತಿಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದನು
- ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು
- ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ
- ಪ್ರಾಣಿಬಲಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದನು
ಉಪಸಂಹಾರ:
ಹೀಗೆ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜನರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು ಬುದ್ದನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಸರಳ ತತ್ವಗಳು ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಹುಬೇಗ ಪಸರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.
ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಪ್ರಮುಖ ಬೋಧನೆಗಳು ವಿವರಿಸಿ.
- ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಪ್ರಮುಖ ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ವಿನಯ ಪೀಠಿಕ, ಸುತ್ತ ಪೀಠಕ, ಅಭಿದಮ್ ಪಿಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.
- ನಾಲಕ್ಕು ಮೂಲತತ್ವಗಳು
- ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯ ಸತ್ಯಗಳು
- ಅಷ್ಟಾಂಗ ಮಾರ್ಗ
- ಹತ್ತು ಆದೇಶಗಳು – ಪರಿಶುದ್ಧ ಧರ್ಮಚರಣೆಗೆಂದು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ 10 ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು.
- ಅಹಿಂಸೆ- ಬುದ್ಧನು ಅಹಿಂಸಾ ತತ್ವವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದನು, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಬಾರದೆಂದು ಹೇಳಿದನು.
- ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ – ಬುದ್ದನು ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದನು.
- ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ಮೌನ- ದೇವರ ಇರುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಏನನ್ನು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ
- ನಿರ್ವಾಣ- ಬುದ್ಧನ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನವನ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ನಿರ್ವಾಣ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ.
- ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಗೆ ವಿರೋಧ ಬುದ್ಧನು ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದನು ಮಾನವರೆಲ್ಲರೂ ಸರಿಸಮಾನರು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.
- ವೇದ ಧರ್ಮ ಕಂಡನೆ- ಜೈನ ಧರ್ಮದಂತೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವು ವೇದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿತು.
- ನೈತಿಕ ಜೀವನ – ಪರಿಶುದ್ಧ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬುದ್ಧನು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದನು ಬುದ್ಧನ ಉಪದೇಶಗಳು ನೈತಿಕ ಉನ್ನತ ಆದರ್ಶ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾಗಿವೆ.
ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ
ಪೀಠಿಕೆ : ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜನಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ ಅದರ ತತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೆ
ರಾಜಕೀಯ ಕೊಡುಗೆಗಳು
- ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪರಿಣಾಮ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಐಕ್ಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
- ಬೌದ್ಧ ಸಂಘಟನೆ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿತು.
- ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ ಚರಿತ್ರ ರಚನೆಗೆ ಮೂಲಾಧಾರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.
- ಬುದ್ಧನ ಅಹಿಂಸ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಮಾರುವುದ ಅಶೋಕನು ಯುದ್ಧ ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಮಾನವ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೊಡುಗೆ
- ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವು ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.
- ಇದು ಭಾರತೀಯ ಜನರಿಗೆ ಸರಳ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ನೀಡಿತು.
- ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಯಜ್ಞ ಯಾಗಾದಿಗಳ ನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.
- ಮುಕ್ತಿ ಸಾಧನೆಗೆ ಅದರ ಸರಳವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸು.
- ಹಿಂದೂ ಮಠಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಸಂಘ ವೇ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
- ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮೂರ್ತಿ ಪೂಜೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ.
- ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವು ಸರಳತೆ ತ್ಯಾಗ ಅಹಿಂಸೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ
- ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮಾನವರೆಲ್ಲರ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿತು.
- ಬುದ್ಧನ ತತ್ವಗಳು ನತ್ಯ ಪರಿಶುದ್ಧ ಜೀವನ ಶಾಂತಿ ಪ್ರೀತಿ ವಾತ್ಸಲ್ಯದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿದವು.
- ಬುದ್ಧನ ತತ್ವಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ಆದರ್ಶ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿದವು.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೊಡುಗೆ
- ದೇಶಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ದೇಶಿಯ ಭಾಷೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ.
- ಜನರು ಆಡುವ ಭಾಷೆಗಳಾದ ಪಾಳಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಗೌತಮ ಬುದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದನು.
- ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ತ್ರಿಪಿಟಿಕಗಳು ಮಹಾ ವಂಶ ದೀಪ ವಂಶ ಬುದ್ಧನ ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ರಚನೆಗೆ ಮೂಲಾಧಾರಗಳಾಗಿವೆ.
ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು
- ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆರಂಭವಾದದ್ದು ಬುದ್ದನಕಾಲದಿಂದ
- ಬೌದ್ಧ ವಿವಾರಗಳು ವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವು.
- ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿದೇಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ತರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.
- ನಳಂದ ತಕ್ಷಶಿಲಾ ವಲ್ಲಭೀಕ್ರಮಶೀಲ ಮೊದಲಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಗಳಿಸಿದವು.
ಕಲಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆಗಳು
- ಭಾರತೀಯ ಕಲೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಚಿತ್ರಕಲೆಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವು ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.
- ನೂರಾರು ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಗಳು ವಿಹಾರಗಳು ತೂಪಗಳು ಚೈತ್ರಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
- ಗಾಂಧಾರ ಎಂಬ ನೂತನ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಶೈಲಿಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿತು.
- ಸುಂದರವಾದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ತೋರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮನದಾಳಬಹುದು.
- ಅಜಂತಾ ಎಲ್ಲೋರಾ ಕಾರ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ನಳಂದ ಅಮರಾವತಿ ತಕ್ಷಶಿಲಾ ಭೋದಗಯ್ಯ ಸಾಂಚಿ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಕಲೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣಗಳೇನು?
- ದಿನಕಳೆದಂತೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಶ್ರೀಯ ತಪ್ಪಿ ಹೋಯಿತು.
- ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ.
- ಬೌದ್ಧ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿನ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಗಳು
- ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ
- ಬೌದ್ಧರಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ
- ರಜಪೂತರ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆ
- ಬೌದ್ಧ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು
- ಹಿಂದೂ ಬೋಧಕರ ಪಾತ್ರ
- ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ
- ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಕ್ರಮಣ
- ಹೂಣರ ದಾಳಿ
ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿ.
- ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅರ್ಥ : ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಇತಿಹಾಸ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಶಾಖೆ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು.
- ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದ ವಸ್ತು ಆಲೋಚನೆಗಳು ಚಿಂತಕರು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರವಾಹಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
- ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸವುಳ್ಳ ಬುದ್ದಿಜೀವಿಗಳ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬರವಣಿಗೆಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಂಡಿರುವ ವಿಚಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
- ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಪೂರ್ವ ನಿರ್ದಶ್ರನಗಳು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಂತಹ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
- ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಅದರ ಯೋಜನೆಗಳು ಏಕತೆಯ ಸುತ್ರೀಕರಣವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದೆ.
- ಕಳೆದ 20 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕ್ರಮ ಮಾನದಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಗಮನಹರ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿವೆ.
- ಡಿ. ಪಾಸ್ಕೆಲ್ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ : ಪ್ರವಚನಗಳು ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಅಂತಹ ಪದಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಈಗ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಹೊಸ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಹೊಸ ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಪುನರ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.
ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ
ಪೀಠಿಕೆ : ಜೈನ ಧರ್ಮ ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಜೈನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದ 24ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರಾದ ಮಹಾವೀರನು ಜೈನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಭಾರತದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗೂ ಪ್ರಸರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು.
ಜೀವನ : ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರನು ವೈಶಾಲಿಯ ಸಮೀಪ ಕುಂದ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 599 ರಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ತ್ರಿಶಾಲ ದೇವಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು ಮಹಾರಾಜನ ಮಗನಾದ ವರ್ಧಮಾನ ನಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧವಾದ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವೈಭವ ಜೀವನ ದೊರೆಯಿತು 18 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಶೋಧರ ಎಂಬ ಸುಂದರ ಕನೈಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಹೀಗೆ ಸುಖ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಜ್ಞಾನೋದಯ:
ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರನು ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಸುಖಭೋಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸನ್ಯಾಸತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು ಸುಮಾರು 13 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದೇಹದಂಡನೆ ಮಾಡಿ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ವೈಶಾಖದ ಹತ್ತನೇ ದಿನ ಬಿಹಾರದ ಬೃಂಬಿಕ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಇರುವ ಋಜುಪಾಲಿಕ ಎಂಬ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರನಿಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಯಿತು ಅವರ ತಪಸ್ಸಿನ 13 ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, 42 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ‘ಪರಮ ಜ್ಞಾನ’ (ಕೈವಲ್ಯ) ವಡೆದರು. ತದನಂತರ ಮುಂದಿನ 30 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೋಸಲ, ಮಗದ, ಅಂಗ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡನು
ಮರಣ : ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ 72ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದ ರಾಜಗೃಹ ಸಮೀಪದ ಪಾವ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ ಪೂರ್ವ 527ರಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು.
ಭೋದನೆಗಳು
ಪಂಚಶೀಲ ತತ್ವಗಳು
- ಸತ್ಯ-ಸುಳ್ಳನ್ನು ಹೇಳದೇ ಇರುವುದು
- ಅಹಿಂಸೆ – ಹಿಂಸೆ ಮಾಡದಿರುವುದು
- ಅನೇಯಾ – ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡದಿರುವುದು
- ಅಪರಿಗ್ರಹ- ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಮೋಹ ಇರಕೂಡದು
- ಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯ – ಸನ್ಯಾಸತ್ವ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು
ತ್ರಿರತ್ನಗಳು :
- ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನ
- ಸಮ್ಯಕ್ ನಂಬಿಕೆ
- ಸಮ್ಯಕ್ ನಡತೆ
ಇನ್ನಿತರ ಬೋಧನೆಗಳೆಂದರೆ
- ಮಹಾವೀರನಿಗೆ ದೇವರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.
- ಜಾತಿಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಬಲಿಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದನು .
- ಹಿಂಸೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತನ್ನು ನೀಡಿದನು.
- ಮೋಕ್ಷ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸನ್ಯಾಸತ್ವ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.
ಉಪಸಂಹಾರ:
ಹೀಗೆ ಮಹಾವೀರನು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಜೈನಧರ್ಮವನ್ನು ಉತ್ತುಂಗ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು
ಭಾರತದ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ / ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಕೊಡುಗೆಗಳೇನು ವಿವರಿಸಿ
ಪೀಠಿಕೆ : ವೈದಿಕ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಜೈನ ಧರ್ಮ ತೀವ್ರ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿತ್ತು. ಇದು ಭಾರತದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ಅದರ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ ಅದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹಲವು ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ನೆರಳನ್ನು ಬೀರಿತು.
ಭಾರತದ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ
- ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ
- ಅಹಿಂಸೆಯ ತತ್ವ
- ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ
- ವ್ಯಾಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ
- ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಮಾಜದ ಸೃಷ್ಟಿ
- ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ
- ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆ
- ಜೀವನದ ಹೊಸ ಸ್ಪರ್ಶ
- ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ
1. ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ:
ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ವರ್ಧಮಾನ್ ಮಹಾವೀರ್ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಭಾಷೆಯಾದ ‘ಅರ್ಧ-ಮಾಗಧಿ’ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದರು. ‘ಮಾಗಧಿ’ ಮತ್ತು ‘ಸೋರುಸೇನಿ’ ಬಲ್ಲ ಜನರು ಮಹಾವೀರನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬಹುದು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಅಂಗೀಕೃತ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು ಜೈನ ಧರ್ಮದಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತಗೊಂಡವು. ಮುಂದೆ, ‘ಅಂಗ’.’ಉವಂಗ’, ‘ಕಲ್ಪಸೂತ್ರ’, ‘ಅರ್ಚರಾಂಗಸೂತ್ರ’, ‘ಉತ್ತರಾಧ್ಯಾಯನಸೂತ್ರ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಜೈನ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ಹೀಗೆ ಜೈನಧರ್ಮದ ಉದಯದಿಂದಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ಬೆಳೆಯಿತು.
2. ಅಹಿಂಸೆಯ ತತ್ವ:
ಮಹಾವೀರ ಜೈನ ಶಾಂತಿಯ ಸಾಕಾರಮೂರ್ತಿ. ಅವರು ಅಹಿಂಸೆಯ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ವೈದಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ದಯೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಜೀವಂತ ಮತ್ತು ನಿರ್ಜೀವ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಜೀವವಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ಅಹಿಂಸೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು. ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರಂತಹ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕರೂ ಅಹಿಂಸಾ ತತ್ವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಭಾರತದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.
3. ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ :
ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಭಾರತೀಯರ ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಇದು ಅನೇಕ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಮಹಾನ್ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಮಂತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚದ್ರಮುನಿಯಾದರು. ಪ್ರಬಲ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮಹಾಮೇಘವಾಹನ ಐರ ಖಾರವೇಲ ಮಹಾವೀರ ಜೈನರ ಕಟ್ಟಾ ಭಕ್ತನಾದ. ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಗುಣಿಸಬಹುದು. ಅಹಿಂಸೆಯ ತತ್ವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಜರು ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣುರಾದರು. ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿತ್ತು.
4. ವ್ಯಾಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ :
ವರ್ತಕ ಸಮುದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಜೈನ ಧರ್ಮ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಜೈನ ಧರ್ಮವು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಇದು ಅವರಲ್ಲಿ ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಶ್ರೀಮಂತರಾದರು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಆಳುವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದರು. ಅವರ ನಡುವಿನ ಸಹಕಾರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತಂದಿತು.
5. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಮಾಜದ ಸೃಷ್ಟಿ :
ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ ಬಹಳ ದೂರ ಸಾಗಿತು. ಮಹಾವೀರರು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ದ ಬೋಧಿಸಿದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಅಂತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕೆಳವರ್ಗದ ಮೇಲಿನ ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯ ಹಿಡಿತವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯ ಜನರಿಂದ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬಾರದು. ಸಮಾಜದ ಎರಡು ವಿರೋಧಿ ವರ್ಗಗಳ ನಡುವಿನ ಕಹಿಯು ಕರಗಿತು. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಹಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಮಾಜವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು.
6. ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ :
ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಜೈನ ಧರ್ಮ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಇದು ರಾಜರು ಮತ್ತು ಇತರ ಜನರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ರಾಜರು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ಋಷಿಗಳ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಜನರಿಗೆ ಊಟ, ಬಟ್ಟೆ ವಿತರಿಸಿದರು. ಕ್ರಮೇಣ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇತರ ಶ್ರೀಮಂತರು ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಅವರು ಜನರ ಸೇವೆಗಾಗಿ ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
7. ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆ:
ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ರಾಜರು ಜೈನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದರು. ಎಷ್ಟೋ ಜೈನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಶ್ರವಣವೆಲ್ಲೊಳದಲ್ಲಿರುವ ಬಹುವಾಲಿನ್ನ ಚಿತ್ರ (ಗೋಮಟೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ಹಂಬಲಿಸಿದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಜೈನ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಮದುರಾ, ಬುಂದೇಲ್ಖಂಡ, ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಒರಿಸ್ಸಾ ಮತ್ತು ಬನಾರಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಜೈನ ಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಜೈನ ಕಲೆಯ ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿವೆ. ಭುವನೇಶ್ವರ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಎಲ್ಲೋರಾ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಉದಯಗಿರಿಯ ಗುಹಾ ಕಲೆ ಜೈನ ಕಲೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮೌಂಟ್ ಅಬುದಲ್ಲಿರುವ ದಿಲ್ವಾರಾ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಕನಸು. ಹೀಗಾಗಿ, ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.
8. ಜೀವನದ ಹೊಸ ಸ್ಪರ್ಶ :
ಜೈನ ಧರ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಹೊಸ ಸ್ಪರ್ಶ ನೀಡಿತು. ಇದು ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅನಗತ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳತ್ತ ಜನ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. ಅವರು ತುಂಬಾ ಸರಳ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಇದು ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೂರ ಸಾಗಿತು. ಮಹಾವೀರ ಜೈನರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದರು. ಅವರ ಸರಳ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಬೋಧನೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹತ್ತಿರ ತಂದವು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಜೈನ ಧರ್ಮವು ರಾಜ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ದೇಶದೊಳಗೆ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸಮಾಜ, ಧರ್ಮದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಅಳಿಸಲಾಗದ ಗುರುತುಗಳಾಗಿವೆ.
9. ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ
ಜೈನರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ನಯವಾದ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಾಯವದ, ಸೈದ್ವಾದ ಮತ್ತು ನಯವಾದದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಈ ಜೈನ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮಹತ್ವವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ ಸ್ಯಾದ್ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸರಿ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರುದ್ಧವಾದವು ಮತ್ತೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸರಿ. ನಯಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸ್ವಾದ್ವಾದದ ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.
ಉಪಸಂಹಾರ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜೈನರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜೈನರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹೋನ್ನತ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಜೈನರ ಸೀಮಿತ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಜೈನರ ಸಾಧನೆಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿವೆ..
ಚಾರ್ವಾಕರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿ
- ಚಾರ್ವಾಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಪೈಕಿ ಚಾರ್ವಾಕರ ದರ್ಶನವೂ ಒಂದು.
- ಇದನ್ನು ಲೋಕಾಯತ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
- ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲಗ್ರಂಥಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ. ಮಾಧವಾಚಾರ್ಯ ಎಂಬ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ‘ಸರ್ವ ದರ್ಶನ ಸಂಗ್ರಹ’ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ( 13-14ನೇ ಶತಮಾನ) ಚಾರ್ವಾಕರ ದರ್ಶನದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.
- ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿಯ ‘ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಮಾಣ’ ಒಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಾರ್ವಾಕಮತ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
- ಚಾರ್ವಾಕ ಪದದ ಅರ್ಥ :ಚಾರುವಾಕ್ ಚಾರ್ವಾಕ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿಡಿಸುವ ಮಾತು ಎಂದರ್ಥ. ಲೋಕಾಯತ, ಲೋಕಾಯತಕ, ಲೌಕಾಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಈ ಮತವನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ
- ದೇವರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಇದು ನಾಸ್ತಿಕ ಮತ.
ಚಾರ್ವಾಕ ದರ್ಶನದ ಧೈಯ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು
- ಚಾರ್ವಾಕ ದರ್ಶನವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಧೈಯ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮನುಷ್ಯ ತಾನು ಜೀವಿತದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬದುಕಬೇಕು ಸುಖ ಜೀವನ ಜೀವಿಸಲು ತನ್ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಇತರರನ್ನು ಸುಖವಾಗಿಟ್ಟು ತಾನು ಕೂಡ ಸುಖವಾಗಿರಬೇಕು ಕೇವಲ ಸ್ವಂತ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಇತರರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅನುಗ್ರಹದ ದೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಚಾರಾಕನ ಮುಖ್ಯ ದಯವಾಗಿದೆ.
ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ತೆಗಳು
- ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ ಏನೆಂದರೆ ಸಾಂಖ್ಯದ ಕರ್ತೃವಾದ ಕಪಿಲ ನ್ಯಾಯ ದರ್ಶನದ ಕರ್ತೃವಾದ ಗೌತಮ ವೈಶೇಷಿಕದ ಕರ್ತೃವಾದ ಬಾಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ವಿಮಾಂಶೆಯ ಕರ್ತೃವಾದ ಜೈಮಿನಿ ಋಷಿಮುನಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಪಡಿಸಿದರು.
- ಚಾರ್ವಾಕ ದರ್ಶನವೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.
- ಋಷಿಮುನಿಗಳ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿದ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಒಂದು ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.
- ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಜಾಬಲಿ ಯು ರಾಮನಿಗೆ ಚಾರ್ವಾಕು ಮತವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.
- 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಯಣ ಮಾಧವರು ತಮ್ಮ ಸರ್ವ ದರ್ಶನ ಸಂಗ್ರಹ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚಾರ್ವಾಕ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ರ ನೀಡಿರುವುದು ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ.
ಚಾರ್ವಾಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ತತ್ವಗಳು :
- ಚಾರ್ವಾಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ 3 ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಜ್ಞಾನ ತತ್ವ ಆಚಾರಗಳು
1. ಜ್ಞಾನ
- ಜ್ಞಾನ ಚಾರ್ವಾಕು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಂತಹ ಸತ್ಯ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಜ್ಞಾನವೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಮಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ಮಾನವನ ಸುಖ ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಅವನ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವವೇ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಚಾರ್ವಾಕರ ನಿಲುವಾಗಿದೆ.
2.ತತ್ವ
- ಈವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದಿಂದ ತಿಳಿಯುವ ವಸ್ತುಗಳೇ ನಿಜವಾದ ಪರಿಕರಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
- ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಭೂಮಂಡಲ ಅಗ್ನಿ ವಾಯು ನೀರು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಗೋಚರವಲ್ಲದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನಂಬಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
- ಮಾನವನ ಸುಖ ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಸ್ವಭಾವವೇ ಕಾರಣ
3.ಆಚಾರಗಳು
- ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವು 4 ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಾದ ಧರ್ಮ ಅರ್ಥ ಕಾಮ ಮೋಕ್ಷ ಇವುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿದ್ದರೆ ಚಾರ್ವಕರು ಅರ್ಧ ಮತ್ತು ಕಾಮ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.
- ಚಾರ್ಬಾಕು ತತ್ವದ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನವನ ಶರೀರವೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಶರೀರ ಇರುವವರಿಗೆ ಕಷ್ಟಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳು ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲ ದೇಹದ ಅಂತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ದುಃಖಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು
- ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಚಾರ್ವಾಕರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಮಾನವನಿಗೆ ಲೌಕಿಕ ಸುಖವೇ ಜೀವನದ ಪರಮ ಗುರಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ?
- ವಂಚ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು
- ಜೈನ ಧರ್ಮದ ತ್ರಿರತ್ನಗಳು
- ಅಹಿಂಸೆ
- ದೇವರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು
- ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ
- ವೇದ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವಗಳ ತಿರಸ್ಕಾರ
- ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗೆ ವಿರೋಧ
- ನಿರ್ವಾಣ
- ಜ್ಞಾನ ಸಿದ್ಧಾಂತ
- ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಮಹತ್ವ
- ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಬಲಿಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲ
ಜೈನ ಧರ್ಮದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಬಗ್ಗೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆಯಿರಿ
1) ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಏಕೀಕೃತ ಚಿಂತನೆ
- ಜೈನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಏಕೀಕೃತ ಮತ್ತು ಅವಿಭಾಜಿತವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು ಆದರೂ ಒಂದು ಧರ್ಮವಾಗಿ ಜೈನ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿವಿಧ ಪಂಗಡ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು.
2) ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಹ್ನೆಗಳು
- ಜೈನ ಧರ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಎಂದು ನಂಬಲಾದ ಜೈನರು ಅನುಸರಿಸುವ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಚಿನ್ನೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
- 24 ತೀರ್ಥಂಕರಿಗೆ 24 ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಮಂಗಲಗಳು ತ್ರಿರತ್ನ ಶ್ರೀವಸ್ತ ಹಾಗೂ ಸ್ವಸ್ತಿಕ್ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
3) ಜೈನ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ
- ಜೈನರು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ರೇಖೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಪಂಚದ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿದೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾಗಿದೆ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.
4) ಜೈನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವದ ಘಟಕಗಳು
- ಜೈನರು ಆರು ಅವಶ್ಯಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಆಂತರಿಕ ಅಂಶಗಳಾಗಿ ನಂಬುತ್ತಾರೆ ಅವರು ಜೀವ ಅಜೀವ ಧರ್ಮ ತತ್ವ ಧರ್ಮ ತತ್ವ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾಲ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
5) ಜೈನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೀಮಾಂಸೆ
- ಜೈನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ವವು ಕೇವಲ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಅದರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಅದರ ಕ್ರಿಯೆಯ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ.
6) ಜೈನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ
- ಜೈನರಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿಂತನೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧರಿತವಾಗಿದೆ.
7) ಜೈನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದ ನಿಯಮ
- ಜೈನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನವೀನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
- ಕರ್ಮವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲ ಆದರೆ ಆತ್ಮದೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತುವಿನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ.
8) ಜೈನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದೈವತ್ವದ ಮತ್ತು ದೇವರ ಸ್ವರೂಪ
- ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಅಥವಾ ದೇವರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
- ತೀರ್ಥಂಕರನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ದೇವರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
9) ಜೈನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷದ ಹಾದಿ
- ಜೈನರು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕರ್ಮದ ಭೌತಿಕ ಬಂಧನದಿಂದ ಆತ್ಮ ವಿಮೋಚನೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧವಾದ ಒತ್ತಡ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಇದನ್ನೇ ಮೋಕ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
